• Nederlands
  • Deutsch

Herinneringen aan het Joodse leven

Ook in de Duits-Nederlandse grensregio is in de Tweede Wereldoorlog het Joodse leven grotendeels vernietigd. Zowel in het Duitse Coesfeld als in het Nederlandse Elburg wordt deze donkere periode voor het Joodse leven in de provincie op indringende wijze in herinnering geroepen. In Deventer en Osnabrück zijn musea gewijd aan respectievelijk een Joodse schrijfster en een Joodse schilder, die beiden hun sporen hebben achtergelaten.

Het Joodse leven in de provincie

De stad Coesfeld in het Münsterland heeft het aangedurfd om in het DAS TOR Stadtmuseum de moeilijkste periode uit haar geschiedenis aan de orde te stellen. Naast de geschiedenis van Coesfeld tijdens het nationaalsocialisme gaat de tentoonstelling ook over het Joodse leven in het Münsterland. Hoe gingen de mensen in Coesfeld met het nieuwe regime om? Hielpen ze mee bij de opbouw van het Derde Rijk? Hoe actief waren de Coesfelders betrokken bij de vervolging van Joden? Waren ze meelopers of daders? In Museum Sjoel Elburg staan de verhalen over het dagelijks leven van de Joodse families die vanaf 1700 in Elburg hebben gewoond centraal. Aan de hand van concrete personen worden ook de lotgevallen van Joden verteld tijdens de bezetting door de nazi´s. Sommige verhalen hebben een happy end, andere niet.

Bijzondere mensen van Joodse afkomst

Etty Hillesum, geboren in 1914, hield in de eerste oorlogsjaren een dagboek bij. Zij schreef op een pakkende manier over haar persoonlijke ontwikkeling, maar ook over de oorlog en de Jodenvervolging. Ook is er een aantal brieven bewaard, bijvoorbeeld uit Westerbork, waar ze in 1942 vrijwilligerswerk deed om de aldaar geïnterneerde Joden te helpen. Etty Hillesum weigerde onder te duiken en werd uiteindelijk in november 1943 in Auschwitz vermoord. Haar geschriften, die worden tentoongesteld in het Etty Hillesum Centrum in Deventer, getuigen nog steeds van een onconventionele, scherpzinnige en tolerante vrouw. Ook de schilder Felix Nussbaum kwam aan zijn einde in Auschwitz. Gelukkig heeft de stad Osnabrück ontdekt hoe bijzonder hij was en een museum aan hem gewijd: het Felix Nussbaum Haus. In het door de Amerikaanse architect Daniel Libeskind ontworpen gebouw is een omvangrijke collectie schilderijen van de kunstenaar ondergebracht. De buitengewone architectuur maakt de tragische verbinding tussen leven en werk van Nussbaum zichtbaar.